Mindset Ανάπτυξης (Growth Mindset): Πώς αλλάζει τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις

Τι είναι το Growth Mindset;

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί δύο άνθρωποι, μπροστά στην ίδια δυσκολία, αντιδρούν τόσο διαφορετικά; Ο ένας μπορεί να εγκαταλείψει γρήγορα, πιστεύοντας ότι «δεν είναι αρκετά ικανός», ενώ ο άλλος βλέπει την ίδια δυσκολία ως ευκαιρία για μάθηση και εξέλιξη.

Η απάντηση βρίσκεται συχνά στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις ικανότητές μας. Η έννοια του Growth Mindset (νοοτροπία ανάπτυξης), που εισήγαγε η Carol S. Dweck, περιγράφει την πεποίθηση ότι οι δεξιότητες, η νοημοσύνη και οι ικανότητές μας μπορούν να εξελιχθούν μέσα από την προσπάθεια, τη μάθηση και την εμπειρία.

Η θεωρία αυτή έχει επηρεάσει σημαντικά την εκπαίδευση, την οργανωσιακή ψυχολογία, τον αθλητισμό και την ψυχοθεραπεία, καθώς προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης της επιτυχίας και της αποτυχίας.

Fixed Mindset και Growth Mindset: Ποια είναι η διαφορά;

Η Carol S. Dweck περιγράφει δύο βασικούς τρόπους σκέψης.

Fixed Mindset (Σταθερή νοοτροπία)

Τα άτομα με σταθερή νοοτροπία πιστεύουν ότι οι ικανότητες είναι σε μεγάλο βαθμό έμφυτες και δύσκολα αλλάζουν. Έτσι, η επιτυχία θεωρείται απόδειξη αξίας, ενώ η αποτυχία εκλαμβάνεται ως ένδειξη ανεπάρκειας.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• αποφυγή δύσκολων καταστάσεων,
• φόβο αποτυχίας,
• υπερβολική ανάγκη επιβεβαίωσης,
• μειωμένη επιμονή όταν εμφανίζονται εμπόδια.

Growth Mindset (Νοοτροπία ανάπτυξης)

Αντίθετα, τα άτομα με νοοτροπία ανάπτυξης θεωρούν ότι οι δεξιότητες μπορούν να καλλιεργηθούν μέσα από την εξάσκηση, την ανατροφοδότηση και τη συνεχή προσπάθεια.

Η αποτυχία δεν αποτελεί απόδειξη ανικανότητας αλλά μια πολύτιμη ευκαιρία για μάθηση.

Γιατί το Growth Mindset ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα;

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι δεν απογοητευόμαστε ή ότι δεν βιώνουμε δυσκολίες. Σημαίνει ότι μπορούμε να ανακάμπτουμε και να συνεχίζουμε.

Η νοοτροπία ανάπτυξης ενισχύει αυτή την ικανότητα επειδή μας βοηθά να επαναπροσδιορίζουμε τις αποτυχίες. Αντί να σκεφτόμαστε:

«Απέτυχα, άρα δεν είμαι ικανός.»

μαθαίνουμε να λέμε:

«Δεν τα κατάφερα ακόμη. Τι μπορώ να μάθω από αυτή την εμπειρία;»

Η μικρή αυτή αλλαγή στον τρόπο σκέψης μειώνει τον φόβο της αποτυχίας και ενισχύει τη διάθεση για πειραματισμό, μάθηση και εξέλιξη.

Η σχέση με την αυτοπεποίθηση

Πολλοί θεωρούν ότι η αυτοπεποίθηση προέρχεται από τις επιτυχίες. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η σταθερή αυτοπεποίθηση αναπτύσσεται όταν εμπιστευόμαστε την ικανότητά μας να μαθαίνουμε και να εξελισσόμαστε.

Όταν υιοθετούμε μια νοοτροπία ανάπτυξης:

• δεν φοβόμαστε τόσο τα λάθη,
• δοκιμάζουμε νέες εμπειρίες,
• επιμένουμε περισσότερο όταν δυσκολευόμαστε,
• αναγνωρίζουμε την πρόοδο αντί να εστιάζουμε μόνο στο τελικό αποτέλεσμα.

Έτσι, η αυτοπεποίθηση βασίζεται λιγότερο στην τελειότητα και περισσότερο στην εμπιστοσύνη ότι μπορούμε να εξελιχθούμε.

Growth Mindset και εσωτερικά κίνητρα

Η έννοια του Growth Mindset συνδέεται στενά με τη Θεωρία Αυτοπροσδιορισμού (Self-Determination Theory) των Edward L. Deci και Richard M. Ryan.

Όταν αισθανόμαστε ότι μπορούμε να εξελισσόμαστε μέσα από την προσπάθεια, ενισχύεται η αίσθηση ικανότητας (competence), μία από τις τρεις βασικές ψυχολογικές ανάγκες που περιγράφει η θεωρία.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα:

• μεγαλύτερο εσωτερικό κίνητρο,
• αυξημένη επιμονή,
• περισσότερη δημιουργικότητα,
• μεγαλύτερη ψυχική ευεξία.

Πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε μια νοοτροπία ανάπτυξης;

Η αλλαγή του τρόπου σκέψης δεν γίνεται από τη μία ημέρα στην άλλη. Ωστόσο, υπάρχουν πρακτικές που μπορούν να μας βοηθήσουν.

1. Προσθέστε τη λέξη «ακόμη»

Αντί να πείτε:

«Δεν μπορώ να το κάνω.»

δοκιμάστε:

«Δεν μπορώ να το κάνω ακόμη.»

Η μικρή αυτή αλλαγή υπενθυμίζει ότι η εξέλιξη είναι μια διαδικασία.

2. Δώστε αξία στην προσπάθεια

Αναγνωρίστε τον χρόνο, την επιμονή και τη συνέπεια που αφιερώνετε, όχι μόνο το τελικό αποτέλεσμα.

3. Δείτε τα λάθη ως ανατροφοδότηση

Κάθε δυσκολία μπορεί να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για το τι χρειάζεται να αλλάξει ή να βελτιωθεί.

4. Συγκρίνετε τον εαυτό σας με τον χθεσινό σας εαυτό

Η συνεχής σύγκριση με τους άλλους μπορεί να μειώσει το κίνητρο και να ενισχύσει την αυτοκριτική. Η ουσιαστική πρόοδος αποτυπώνεται καλύτερα όταν παρατηρούμε τη δική μας εξέλιξη.

5. Επιλέξτε προκλήσεις που σας βοηθούν να εξελιχθείτε

Η ανάπτυξη συμβαίνει όταν βγαίνουμε σταδιακά από τη ζώνη άνεσής μας, χωρίς να υπερβαίνουμε τα όρια των δυνατοτήτων μας.

Συμπέρασμα

Η νοοτροπία ανάπτυξης δεν υπόσχεται ότι όλα θα είναι εύκολα ή ότι κάθε προσπάθεια θα οδηγήσει στην επιτυχία. Προσφέρει όμως έναν πιο λειτουργικό τρόπο να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες, τα λάθη και την αβεβαιότητα.

Όταν πιστεύουμε ότι οι ικανότητές μας μπορούν να εξελιχθούν, είμαστε πιο πρόθυμοι να αναλάβουμε προκλήσεις, να επιμείνουμε στις δυσκολίες και να αξιοποιήσουμε την ανατροφοδότηση ως ευκαιρία μάθησης. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύονται η αυτοπεποίθηση, το εσωτερικό κίνητρο και η ψυχική ανθεκτικότητα.

Το σημαντικότερο μήνυμα του Growth Mindset είναι ότι η προσωπική ανάπτυξη δεν καθορίζεται από το σημείο εκκίνησης, αλλά από τη διάθεση να συνεχίσουμε να μαθαίνουμε. Η πρόοδος δεν απαιτεί τελειότητα· απαιτεί περιέργεια, επιμονή και την πίστη ότι η αλλαγή είναι εφικτή.

Βιβλιογραφία

• Carol S. Dweck (2006). Mindset: The New Psychology of Success.
• Carol S. Dweck (2016). Mindset: Updated Edition.
• Edward L. Deci & Richard M. Ryan (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness.
• Albert Bandura (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control.